Giải mã nhập siêu 13 tỉ USD ngành điện tử

Trao đổi Tuổi Trẻ, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cho biết trong 7 tháng đầu năm ngành điện tử có kim ngạch xuất khẩu là gần 126 tỉ USD, đứng đầu trong các ngành chế biến chế tạo.

Tuy nhiên, ngành điện tử đang duy trì cán cân thương mại nhập siêu. Trong đó, mặt hàng máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện nhập siêu 45 tỉ USD trong khi mặt hàng điện thoại và linh kiện xuất siêu 32,67 tỉ.

Tổng cộng thì ngành điện tử nhập siêu khoảng hơn 13 tỉ USD, chủ yếu là mặt hàng máy tính và linh kiện.

Đằng sau cuộc đổ bộ nhà đầu tư trung tâm dữ liệu, AI

* Riêng một mặt hàng máy tính và linh kiện nhập siêu gấp đôi tổng kim ngạch nhập siêu cả nước trong 7 tháng, lên đến 45 tỉ USD. Theo bà nguyên nhân vì sao?

- Việc nhập siêu ở mức cao đối với ngành máy tính và linh kiện là do các công ty hiện nay đang tập trung đầu tư cho lĩnh vực AI và các trung tâm dữ liệu cho nên các nhà sản xuất chip đều tập trung cung ứng cho mặt hàng con chip. Vì thế giá chip dùng cho các mặt hàng như điện thoại, máy tính, ô tô… đặc biệt là chip có kích thước 28 nanomet (nm) cho công nghệ bán dẫn trưởng thành được đội giá tăng lên rất là cao từ 5-20%.

Do là vừa tăng giá và vừa khan hiếm, nên ngay từ đầu năm các doanh nghiệp đã phải trữ hàng cho cả năm. Điều này khiến cho các doanh nghiệp đội chi phí vốn lớn và tạo nên tình trạng nhập siêu tăng mạnh đối với mặt hàng này.

Lý do thứ hai, để đảm bảo tăng trưởng trong năm nay, đặc biệt là thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số thì các doanh nghiệp cũng tăng tốc trong sản xuất và mở rộng đơn hàng. Vì thế, lượng hàng nguyên liệu nhập vào cũng lớn hơn làm cho kim ngạch tăng.

Lý do thứ ba, đó là nhiều doanh nghiệp lớn FDI đã đầu tư mở rộng sản xuất rất là nhiều ở Việt Nam trong năm nay. Việc ồ ạt đầu tư trong một số lĩnh vực, trong đó có ngành điện tử khiến kim ngạch nhập khẩu cũng tăng lên.

Thực tế, hạng mục được nhập nhiều nhất đó là nguyên liệu cung cấp cho máy tính, trung tâm dữ liệu với số lượng rất lớn nhằm phục vụ cho hoạt động sản xuất mới tại Việt Nam.

Cần lưu ý rằng, chi phí của một thiết bị, linh kiện tại một trung tâm dữ liệu rất là đắt. Vì vậy đây là những yếu tố làm đội chi phí, tăng kim ngạch nhập khẩu và làm cho cán cân duy trì trạng thái nhập siêu.

Cùng kỳ năm ngoái, mức nhập siêu là khoảng 25 tỉ USD, nhưng năm nay với lĩnh vực máy tính và linh kiện nhập siêu là 45 tỉ USD, có thể thấy rất rõ là do yếu tố doanh nghiệp doanh nghiệp đầu tư nước ngoài nhập khá nhiều máy móc, thiết bị và linh kiện.

* Với những lý do trên, theo bà cán cân nhập siêu của ngành điện tử có đáng lo ngại?

- Mặc dù nhập siêu, nhưng Hiệp hội nhận định có một số yếu tố có thể làm cho cán cân trở lại bình thường.

Đó là trong 6 tháng cuối năm, các doanh nghiệp sẽ tăng tốc giao hàng, phục vụ cho mùa mua sắm cuối năm vào tháng 11, 12 tại Mỹ, châu Âu.

Thêm nữa, các doanh nghiệp mua sắm nhiều là máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất và nguyên liệu, linh kiện là để tích lũy cho tư liệu sản xuất, làm cho nhập siêu tăng. Đây là đầu tư lâu dài chứ không phải là nhập cho tiêu dùng nên sẽ không đáng lo ngại.

Điều này cũng để thể hiện là chỉ số sản xuất công nghiệp đang tăng và triển vọng trong thời gian tới. Hiệp hội nhận định là trong 6 tháng cuối năm, cán cân thương mại sẽ cân bằng trở lại. Năm ngoái xuất siêu 2,5 tỉ USD và năm nay 7 tháng đầu năm nhập siêu 13 tỉ USD, thì có thể hết năm sẽ bù lại.

Tuy nhiên mảng máy tính và linh kiện có thể vẫn là nhập siêu do doanh nghiệp mới đầu tư. Song bù lại, mảng điện thoại và linh kiện vẫn duy trì xuất siêu và kéo lại chung tổng kim ngạch của mảng điện tử sẽ là xuất siêu.

Về vấn đề này, chúng tôi đã có báo cáo Chính phủ, cũng đề xuất có chính sách điều hành để giảm nhập siêu. Song chúng tôi hi vọng việc đầu tư lâu dài vào tài sản cố định của các doanh nghiệp về lâu dài sẽ tạo ra giá trị gia tăng trong sản xuất công nghiệp và giá trị thặng dư.

* Bài toán đặt ra là làm sao nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam vào những ngành có hàm lượng công nghệ cao như vậy?

- Đây là vấn đề rất được quan tâm và chúng tôi đã có kiến nghị với Chính phủ có chính sách hỗ trợ để kết nối và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn toàn cầu tại Việt Nam.

Thực tế thời gian qua cũng đã có những chính sách nhất định và Chính phủ cũng đã hỗ trợ thành công trong một số cái kết nối. Tuy nhiên, để chúng ta có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao thì đó là vấn đề đặt ra. Đặc biệt là nhiều doanh nghiệp FDI mới đầu tư vào, nhưng vẫn lựa chọn rất ít doanh nghiệp nội địa và ưu tiên cho chuỗi cung ứng của họ.

Cũng phải nhìn nhận, những lợi thế của doanh nghiệp Việt Nam cũng chưa tạo được sức cạnh tranh. Lực lượng doanh nghiệp nội vẫn còn mỏng so với yêu cầu cho nên vị thế để đàm phán các FDI là khó.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ, quy mô vốn nhỏ nên thường ở thế yếu. Trường hợp được chọn cũng chưa phát huy hết khả năng và có được vị thế vững chắc trong chuỗi cung ứng.

Vì vậy, chúng tôi cũng kiến nghị Chính phủ có hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực để xây dựng mạng lưới chuỗi cung ứng trong nước có khả năng cạnh tranh cao hơn, cũng như trực tiếp đàm phán với các doanh nghiệp FDI để ở tầm Chính phủ với các yêu cầu kết nối chuỗi liên kết nội địa cao hơn.