Hiến kế để tái chế

Mỗi ngày, các đô thị lớn tại Việt Nam phát sinh hàng chục nghìn tấn rác thải sinh hoạt. Nhưng để một phần trong số đó quay trở lại dây chuyền sản xuất dưới dạng nguyên liệu, không chỉ cần sự thay đổi từ doanh nghiệp mà còn phải có một hệ thống thu gom, phân loại và tái chế đồng bộ.

Doanh nghiệp đề xuất cùng xây hệ sinh thái

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Văn Quyết - Giám đốc chuỗi cung ứng FrieslandCampina Việt Nam - cho biết doanh nghiệp đã chủ động thay đổi từ khâu thiết kế bao bì xanh, với 91% bao bì hiện được thiết kế có khả năng tái chế.

Tuy nhiên để bao bì từ chỗ "có khả năng tái chế" trở thành vật liệu thực sự được thu gom và quay trở lại sản xuất, cần nhìn rộng hơn phạm vi của từng doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Hải Vân - Phó tổng giám đốc Suntory PepsiCo Việt Nam - cho rằng cần chuyển sang cách tiếp cận mang tính hệ sinh thái, thay vì chỉ đặt trách nhiệm lên doanh nghiệp.

"Lộ trình này cần đặt trọng tâm về sự hợp tác của 3 nhà: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Bên cạnh đào tạo, chia sẻ gánh nặng tài chính với doanh nghiệp, các doanh nghiệp đi đầu cũng cần có hỗ trợ kéo dài thời gian ký hợp đồng để doanh nghiệp tái chế mạnh dạn đầu tư vào công nghệ và vật liệu bền vững", bà Vân chia sẻ

Trong khi đó ông Binu Jacob - Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam - cho biết các quy định về EPR đang thúc đẩy doanh nghiệp nghiêm túc hơn với việc thu gom, tái chế.

Dù vậy theo ông Jacob, vẫn chưa có giải pháp hoàn chỉnh cho những loại bao bì khó thu gom và tái chế, chẳng hạn nhựa đa lớp hoặc hộp đồ uống đã qua sử dụng (UBC).

"Ở điểm này, chúng tôi hy vọng các hỗ trợ thông qua phát triển hạ tầng, đặc biệt là hệ thống phân loại rác tại nguồn, để hỗ trợ hoạt động thu gom và tái chế", ông Jacob chia sẻ.

Thực tế triển khai EPR trong thời gian qua cũng cho thấy những thay đổi bước đầu. Chia sẻ với Tuổi Trẻ, đại diện Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) cho hay sau gần hai năm triển khai, EPR đã tạo ra những tác động tích cực, trước hết ở nhận thức và kỷ luật tuân thủ của doanh nghiệp.

Đặc biệt, tại các doanh nghiệp quy mô lớn, vấn đề bao bì và tái chế đã được đưa lên bàn lãnh đạo cấp cao, gắn với quản trị rủi ro pháp lý, chi phí tuân thủ và chiến lược dài hạn, thay vì chỉ được xem là câu chuyện trách nhiệm xã hội như trước.

Nhưng khi đi sâu vào quá trình thực thi, những điểm nghẽn phía sau vẫn chưa được tháo gỡ.

Ở phía sau doanh nghiệp là bài toán lớn hơn về hệ sinh thái thu gom và tái chế. Hiện lực lượng thu gom chủ yếu vẫn dựa vào khu vực phi chính thức, mang tính tự phát, phân tán và phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường.

Cùng với đó năng lực công nghệ xử lý các loại bao bì khó tái chế như bao bì đa lớp, bao bì nhựa mềm vẫn là thách thức lớn trong thực tiễn.

Khi những mắt xích này được kết nối, nguồn lực từ EPR mới có thể phát huy đầy đủ vai trò, góp phần biến rác thải thành tài nguyên và thu hút đầu tư vào lĩnh vực tái chế.